Medycyna w Sercu Opola: Dziedzictwo i Nowe Horyzonty Kształcenia Zawodowego

Opublikowano przez

Medycyna w Sercu Opola: Dziedzictwo i Nowe Horyzonty Kształcenia Zawodowego

W dzisiejszym dynamicznie zmieniającym się świecie, gdzie postęp technologiczny spotyka się z rosnącymi wymaganiami społecznymi, sektor opieki zdrowotnej nieustannie potrzebuje wykwalifikowanych, empatycznych i doskonale przygotowanych profesjonalistów. Właśnie w tym kontekście na mapie polskiego szkolnictwa wyższego, a zwłaszcza w regionie opolskim, przez lata kluczową rolę odgrywała Państwowa Medyczna Wyższa Szkoła Zawodowa w Opolu (PMWSZ). Choć jej samodzielna działalność zakończyła się w 2020 roku, integrując się z Uniwersytetem Opolskim, to jej dziedzictwo i misja kształcenia specjalistów medycznych nadal żyją i rozkwitają w ramach nowej struktury. Ten artykuł przybliży unikalny charakter tej instytucji, jej historię, bogatą ofertę edukacyjną, nowoczesną infrastrukturę oraz wkład w rozwój regionalnej i krajowej medycyny, oferując wgląd w to, jak uczelnia w Opolu przygotowywała i nadal przygotowuje kadry medyczne na miarę XXI wieku.

Dla każdego, kto rozważa karierę w obszarze zdrowia i poszukuje wyzszej szkoly w Opolu, która gwarantuje solidne podstawy teoretyczne i praktyczne, zrozumienie historii i ewolucji tej placówki jest kluczowe. To opowieść o innowacji, profesjonalizmie i nieustannym dążeniu do doskonałości, która przełożyła się na tysiące absolwentów gotowych sprostać wyzwaniom opieki zdrowotnej.

Od Pionierstwa do Integracji: Historia i Ewolucja Państwowej Medycznej Wyższej Szkoły Zawodowej

Historia Państwowej Medycznej Wyższej Szkoły Zawodowej w Opolu jest przykładem ewolucji w polskim szkolnictwie wyższym, świadczącej o elastyczności i zdolności adaptacji do zmieniających się potrzeb edukacyjnych i rynkowych. Powołana do życia 1 maja 2003 roku, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów, PMWSZ w Opolu z miejsca stała się instytucją wyjątkową. Była to jedyna w Polsce państwowa wyższa szkoła zawodowa o profilu wyłącznie medycznym, co odróżniało ją od innych uczelni o szerszym spektrum kierunków. Ta specjalizacja pozwoliła na niezwykle głębokie skupienie się na kształceniu w dziedzinach medycznych, co przełożyło się na wysoką jakość nauczania i specjalistyczne, praktyczne przygotowanie studentów.

Przed powstaniem PMWSZ, Opolszczyzna borykała się z niedoborem wykwalifikowanej kadry medycznej, a dostęp do edukacji w tym sektorze był ograniczony. Utworzenie tej placówki było odpowiedzią na te lokalne potrzeby, mającą na celu nie tylko kształcenie przyszłych medyków, ale także podniesienie standardów opieki zdrowotnej w całym regionie. W ciągu zaledwie kilku lat uczelnia zyskała uznanie, stając się ważnym ośrodkiem akademickim, który skutecznie wypełniał lukę w regionalnym systemie edukacji medycznej.

Kamieniem milowym w historii PMWSZ było jej włączenie w struktury Uniwersytetu Opolskiego 15 lipca 2020 roku. Ten krok, choć zakończył niezależny byt szkoły, otworzył nowe, szersze perspektywy rozwoju. Integracja z Uniwersytetem Opolskim nie była jedynie połączeniem administracyjnym, ale strategicznym posunięciem mającym na celu umocnienie pozycji akademickiej regionu i stworzenie jednego, silnego centrum naukowego i dydaktycznego. Dawna PMWSZ stała się częścią Wydziału Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Opolskiego, co pozwoliło na połączenie zasobów, doświadczeń i potencjału. Dzięki temu studenci i kadra naukowa zyskali dostęp do jeszcze bardziej różnorodnej infrastruktury, rozbudowanych programów badawczych i szerszych możliwości współpracy interdyscyplinarnej. Ta synergia sprzyja dalszemu rozwojowi edukacji medycznej, odpowiadając na współczesne wyzwania i kreując przyszłość opolskiego sektora zdrowia.

Ku Zawodom Przyszłości: Bogata Oferta Edukacyjna i Perspektywy Absolwentów

Oferta edukacyjna byłej Państwowej Medycznej Wyższej Szkoły Zawodowej, obecnie kontynuowana w ramach Uniwersytetu Opolskiego, zawsze była odpowiedzią na rzeczywiste potrzeby rynku pracy w sektorze zdrowia. Uczelnia kładła nacisk na praktyczne przygotowanie, co czyniło jej absolwentów niezwykle cenionymi specjalistami. Studiując na tej uczelni w Opolu, studenci zdobywali wiedzę i umiejętności niezbędne do pracy w dynamicznie rozwijających się dziedzinach medycyny i opieki zdrowotnej.

Studia I stopnia (licencjackie) – Fundament Profesjonalizmu

  • Pielęgniarstwo: To kierunek kształcący kręgosłup systemu opieki zdrowotnej. Studenci zdobywają kompleksową wiedzę z zakresu podstaw medycyny, farmakologii, psychologii, a także uczą się wykonywania procedur medycznych, opieki nad pacjentem w różnym wieku i stanie zdrowia oraz zarządzania procesem pielęgnacji. Kładzie się nacisk na rozwój umiejętności komunikacyjnych, empatii i pracy w zespole. Absolwenci są gotowi do pracy w szpitalach, przychodniach, domach opieki, hospicjach, a także w poradnictwie. Według danych Naczelnej Izby Pielęgniarek i Położnych, w Polsce wciąż brakuje około 30 000 pielęgniarek, co gwarantuje pewne zatrudnienie po ukończeniu studiów.
  • Położnictwo: Ten szlachetny zawód koncentruje się na kompleksowej opiece nad kobietą w kluczowych momentach jej życia: ciąży, porodzie i połogu, a także na opiece nad noworodkiem. Program studiów obejmuje anatomię, fizjologię, genetykę, diagnostykę prenatalną, techniki porodu naturalnego oraz zasady opieki nad matką i dzieckiem. Położne są również kluczowymi edukatorkami w zakresie zdrowia reprodukcyjnego. Rynek pracy na położne w Polsce, podobnie jak na pielęgniarki, jest stabilny i oferuje wiele możliwości rozwoju.
  • Kosmetologia: Kierunek ten łączy wiedzę z dermatologii, chemii, biologii i estetyki, przygotowując do pracy w branży beauty & health. Studenci uczą się o budowie i fizjologii skóry, technologiach stosowanych w kosmetologii (np. laseroterapia, mezoterapia), składzie i działaniu kosmetyków, a także o zasadach higieny i etyki zawodu. Absolwenci znajdują zatrudnienie w salonach kosmetycznych, SPA, klinikach medycyny estetycznej, a także w firmach produkujących kosmetyki. Rosnąca świadomość zdrowotna i dbałość o wygląd sprawiają, że zawód kosmetologa cieszy się niesłabnącą popularnością.
  • Dietetyka: W dobie rosnącej świadomości wpływu odżywiania na zdrowie, dietetyka stała się niezwykle ważnym kierunkiem. Studenci zgłębiają zasady zdrowego żywienia, dietoterapię w różnych jednostkach chorobowych (np. cukrzyca, choroby serca, alergie), psychodietetykę oraz zasady tworzenia indywidualnych planów żywieniowych. Uczą się także o suplementacji i wpływie sportu na dietę. Absolwenci pracują w szpitalach, poradniach dietetycznych, centrach fitness, ośrodkach odnowy biologicznej, a także prowadzą własną działalność. Według raportów, zapotrzebowanie na dietetyków w Europie wzrosło o ponad 20% w ciągu ostatniej dekady.

Studia II stopnia (magisterskie) – Pogłębianie Ekspertyzy

  • Fizjoterapia: Dostępna jako studia magisterskie (lub pięcioletnie jednolite, w zależności od rocznika i struktury) fizjoterapia to kluczowy element procesu leczenia i rehabilitacji. Studenci zdobywają zaawansowaną wiedzę z anatomii funkcjonalnej, kinezyterapii, masażu, fizykoterapii i terapii manualnej. Uczą się projektować i prowadzić programy rehabilitacyjne dla pacjentów z różnymi schorzeniami i urazami, a także pracować z osobami niepełnosprawnymi. Fizjoterapeuci są niezastąpieni w wielu obszarach – od sportu, przez geriatrię, po neurologię i ortopedię. Dynamiczne starzenie się społeczeństwa i rosnąca liczba chorób cywilizacyjnych gwarantują stałe zapotrzebowanie na specjalistów tej dziedziny.

Kształcenie podyplomowe i kursy – Rozwój Zawodowy

Poza studiami licencjackimi i magisterskimi, uczelnia oferowała i oferuje bogatą ofertę kursów kwalifikacyjnych i specjalizacyjnych dla już pracujących pielęgniarek i położnych. To niezbędny element ciągłego rozwoju zawodowego, pozwalający na zdobycie nowych kompetencji, np. w dziedzinie pielęgniarstwa anestezjologicznego, chirurgicznego czy opieki długoterminowej. Dodatkowo, kursy podyplomowe i szkolenia dla opiekunów medycznych poszerzają wiedzę z zakresu opieki nad osobami starszymi, chorymi i niepełnosprawnymi, przygotowując do pracy w domach opieki, hospicjach czy w systemie opieki domowej.

To kompleksowe podejście do edukacji sprawia, że absolwenci tej wyzszej szkoly w Opolu są wyjątkowo dobrze przygotowani do podjęcia pracy w różnorodnych placówkach opieki zdrowotnej, zarówno w Polsce, jak i poza jej granicami, spełniając przy tym najwyższe europejskie standardy.

Technologia w Służbie Nauki: Nowoczesna Infrastruktura Dydaktyczna i Praktyki Kliniczne

Kluczem do skutecznego kształcenia w zawodach medycznych, gdzie ludzkie życie i zdrowie są stawką, jest połączenie solidnej teorii z intensywną praktyką. Państwowa Medyczna Wyższa Szkoła Zawodowa w Opolu zawsze stawiała na nowoczesną infrastrukturę dydaktyczną, która umożliwiała studentom zdobywanie praktycznych umiejętności w bezpiecznych, kontrolowanych warunkach, zanim zmierzyli się z wyzwaniami realnego środowiska klinicznego.

Pracownie na miarę XXI wieku

Uczelnia dysponowała i nadal dysponuje rozbudowanymi pracowniami, wyposażonymi w zaawansowany sprzęt audiowizualny i specjalistyczne pomoce dydaktyczne. Są to m.in.:

  • Pracownie pielęgniarstwa i położnictwa: Wiernie odwzorowujące sale szpitalne, wyposażone w łóżka medyczne, manekiny do nauki iniekcji, cewnikowania, pielęgnacji ran, a także symulatory porodu. Dzięki nim studenci mogą wielokrotnie ćwiczyć procedury w warunkach zbliżonych do rzeczywistości.
  • Laboratoria kosmetologii: Z nowoczesnymi urządzeniami do zabiegów na twarz i ciało (np. urządzenia do mikrodermabrazji, ultradźwięków, laserów niskiej mocy), profesjonalne stanowiska do makijażu i analizy skóry, a także zestawy do pracy z różnymi typami produktów kosmetycznych.
  • Pracownie dietetyki: Wyposażone w sprzęt do analizy składu ciała, oprogramowanie do tworzenia jadłospisów, a także modelowe kuchnie, gdzie studenci uczą się przygotowywania posiłków dietetycznych.
  • Sale fizjoterapii: Dysponujące specjalistycznym sprzętem do kinezyterapii (np. UGUL, cykloergometry), elektroterapii, światłolecznictwa i hydroterapii, a także stołami do masażu i terapii manualnej.

Nowoczesny sprzęt audiowizualny, taki jak projektory multimedialne, interaktywne tablice i systemy nagłośnienia, wspiera proces nauczania, umożliwiając dynamiczne prezentacje, analizę przypadków klinicznych i interaktywne warsztaty. Przykładem może być wykorzystanie kamer do rejestracji i analizy technik manualnych w fizjoterapii czy symulacje komputerowe procesów fizjologicznych.

Innowacyjne Centrum Symulacji Medycznej

Prawdziwą perłą w koronie infrastruktury jest innowacyjne centrum symulacji medycznej. To miejsce, gdzie studenci mogą doskonalić swoje umiejętności w warunkach niemal identycznych z rzeczywistymi, ale bez ryzyka dla prawdziwych pacjentów. Centrum wyposażone jest w zaawansowane manekiny-symulatory pacjenta, które reagują na podawane leki, zmieniają parametry życiowe, „mówią” i „oddychają”. Studenci uczą się tutaj:

  • Pierwszej pomocy i resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO) na zaawansowanych fantomach;
  • Procedur ratunkowych, takich jak intubacja, wentylacja zastępcza czy defibrylacja;
  • Reagowania na nagłe pogorszenie stanu pacjenta w realistycznych scenariuszach klinicznych;
  • Komunikacji z pacjentem i rodziną w trudnych sytuacjach.

Możliwość wielokrotnego powtarzania procedur, analiza błędów i praca w zespole medycznym (tzw. „briefing” i „debriefing” po każdej symulacji) to kluczowe elementy tej metody nauczania. Przygotowuje to młodych medyków do działania pod presją, rozwija ich zdolności decyzyjne i manualne, co jest nieocenione w przyszłej pracy.

Praktyczna nauka zawodu w szpitalach opolskich

Teoria i symulacje to jedno, ale prawdziwe doświadczenie zdobywa się w bezpośrednim kontakcie z pacjentem. Uczelnia od zawsze kładła ogromny nacisk na praktyczną naukę zawodu, współpracując z czołowymi placówkami medycznymi w Opolu i regionie. Studenci odbywali i nadal odbywają praktyki na oddziałach takich szpitali jak:

  • Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Opolu,
  • Wojewódzkie Centrum Medyczne w Opolu,
  • Szpital Wojewódzki w Opolu (obecnie WCM),
  • inne lokalne placówki specjalistyczne i domy opieki.

Pod okiem doświadczonych pielęgniarek, położnych, fizjoterapeutów czy dietetyków, studenci mają okazję zastosować zdobytą wiedzę w praktyce, uczestniczyć w procesie diagnostyczno-terapeutycznym, nawiązywać kontakt z pacjentem i rozwijać umiejętności interpersonalne. To bezcenne doświadczenie, które przekłada się na wysoką gotowość do podjęcia pracy zaraz po ukończeniu studiów i stanowi ogromny atut absolwentów tej wyzszej szkoly w Opolu.

Kształtowanie Liderów i Profesjonalistów: Wsparcie Rozwoju Studenckiego i Życie Akademickie

Dobra uczelnia to nie tylko wykłady i ćwiczenia, ale także środowisko sprzyjające wszechstronnemu rozwojowi studentów. Państwowa Medyczna Wyższa Szkoła Zawodowa w Opolu, a obecnie Wydział Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Opolskiego, zawsze dbała o to, aby studenci mieli dostęp do szerokiego wachlarza możliwości wsparcia i rozwoju, które wykraczały poza program nauczania.

Wsparcie finansowe i praktyki

Kwestie finansowe często są barierą w dostępie do edukacji. Uczelnia oferowała różnorodne formy wsparcia materialnego:

  • Stypendia socjalne dla studentów znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej;
  • Stypendia rektora dla najlepszych studentów, motywujące do osiągania wysokich wyników w nauce i aktywnościach;
  • Stypendia dla osób niepełnosprawnych, ułatwiające dostęp do edukacji i wsparcie w jej trakcie.

Ponadto, kluczowym elementem było zapewnienie dostępu do wartościowych praktyk studenckich. Często to właśnie podczas praktyk studenci decydują o swojej dalszej specjalizacji, a nierzadko otrzymują propozycje zatrudnienia jeszcze przed obroną pracy dyplomowej. Współpraca z renomowanymi placówkami medycznymi w Opolu i okolicach dawała studentom możliwość zdobycia realnego doświadczenia i zbudowania cennych kontaktów zawodowych.

Aktywne życie studenckie: Samorząd i Koła Naukowe

Życie studenckie to znacznie więcej niż nauka. Samorząd studencki PMWSZ (a obecnie Samorząd Studentów Wydziału Nauk o Zdrowiu UO) odgrywał kluczową rolę w integracji społeczności akademickiej. Był to organ reprezentujący interesy studentów, dający im realny wpływ na decyzje dotyczące życia uczelni. Samorząd angażował się w organizację licznych wydarzeń:

  • Wydarzenia kulturalne: Juwenalia, wieczory filmowe, koncerty, wyjścia do teatru;
  • Inicjatywy społeczne i charytatywne: Akcje krwiodawstwa, zbiórki dla potrzebujących, wolontariat w szpitalach czy domach dziecka. Przykładem mogą być coroczne akcje „Medycyna dla Serca”, promujące profilaktykę chorób układu krążenia;
  • Imprezy sportowe: Turnieje międzywydziałowe, sekcje sportowe.

Szczególną rolę w rozwoju naukowym i osobistym odgrywały koła naukowe. To w nich studenci mogli poszerzać swoje zainteresowania poza obowiązkowy program studiów, prowadzić własne badania pod okiem wykładowców, uczestniczyć w konferencjach naukowych, a nawet publikować artykuły. Przykładowo, „Koło Naukowe Pielęgniarstwa Geriatrycznego” mogło organizować warsztaty z opieki nad osobami starszymi, a „Koło Naukowe Dietetyków” – prowadzić prelekcje w szkołach na temat zdrowego odżywiania. Takie inicjatywy nie tylko wzbogacały ich wiedzę, ale także rozwijały umiejętności miękkie, takie jak praca zespołowa, prezentacja wyników czy zarządzanie projektem – kluczowe w każdym zawodzie medycznym.

Uczestnictwo w życiu Samorządu i kół naukowych to nie tylko szansa na rozwój, ale także na nawiązanie trwałych przyjaźni i zbudowanie sieci kontaktów, które często procentują w późniejszym życiu zawodowym. To właśnie w tych przestrzeniach kształtują się przyszli liderzy i innowatorzy w medycynie.

Synergia Wiedzy i Praktyki: Partnerstwa Akademickie i Wkład w Naukę Medyczną

Żadna nowoczesna instytucja akademicka nie może funkcjonować w izolacji. Współpraca jest kluczem do postępu, wymiany wiedzy i podnoszenia standardów. Państwowa Medyczna Wyższa Szkoła Zawodowa w Opolu aktywnie rozwijała sieć partnerstw, zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym, co znacząco wzbogacało ofertę edukacyjną i naukową. To zaangażowanie w naukę i publikacje sprawiało, że ta wyzsza szkola w Opolu była rozpoznawalna w środowisku medycznym.

Współpraca z uczelniami krajowymi i zagranicznymi

Dzięki strategicznym partnerstwom, uczelnia mogła oferować swoim studentom i pracownikom szereg możliwości rozwoju. Na poziomie krajowym, ważna była współpraca z:

  • Uniwersytetem Opolskim – co ostatecznie doprowadziło do pełnej integracji, ale już wcześniej istniały wspólne projekty badawcze i dydaktyczne;
  • Akademiami Medycznymi w innych miastach (np. we Wrocławiu, Poznaniu) – w zakresie wymiany doświadczeń, wspólnych konferencji naukowych, a także dostępu do zaawansowanych laboratoriów czy klinik.

Międzynarodowe partnerstwa otwierały drzwi do Europy i świata, umożliwiając:

  • Programy wymiany studenckiej i kadry (np. Erasmus+): Studenci mieli możliwość studiowania przez semestr lub odbywania praktyk w szpitalach w Hiszpanii, Niemczech czy na Węgrzech, co poszerzało ich horyzonty kulturowe i zawodowe. Kadra naukowa mogła uczestniczyć w stażach badawczych czy wykładać na uczelniach partnerskich.
  • Wspólne projekty badawcze: Realizowanie międzynarodowych grantów naukowych, które pozwalały na prowadzenie nowatorskich badań i publikowanie ich wyników w prestiżowych czasopismach. Przykładowo, projekt dotyczący opieki nad pacjentami geriatrycznymi w różnych systemach opieki zdrowotnej w Europie.
  • Organizacja międzynarodowych konferencji i seminariów, które przyciągały ekspertów z całego świata i były platformą do wymiany najnowszych osiągnięć w medycynie.

Tego typu współpraca nie tylko podnosiła jakość nauczania, ale także promowała uczelnię na arenie międzynarodowej, budując jej reputację jako ośrodka innowacyjnego i otwartego na świat.

Wydawnictwo PMWSZ: Promowanie Wiedzy Naukowej

Istotnym elementem misji uczelni było nie tylko nauczanie, ale także promowanie i rozwijanie wiedzy naukowej. Wydawnictwo PMWSZ w Opolu odgrywało w tym kontekście kluczową rolę, koncentrując się na publikacjach z szeroko pojętej dziedziny medycyny i nauk o zdrowiu. Wydawało:

  • Monografie naukowe: Pogłębione opracowania wyników badań, często będące efektem pracy badawczej kadry uczelni.
  • Podręczniki akademickie: Niezastąpione źródło wiedzy dla studentów na kierunkach takich jak pielęgniarstwo, położnictwo, fizjoterapia czy dietetyka, często dostosowane do specyfiki polskich programów nauczania.
  • Materiały pokonferencyjne: Zbiory artykułów przedstawiających najnowsze wyniki badań prezentowane na konferencjach organizowanych przez uczelnię.

Sztandarową publikacją wydawnictwa był kwartalnik „Medical Science Pulse” (MSP). To recenzowane czasopismo naukowe było platformą do publikacji wyników oryginalnych badań naukowych, artykułów przeglądowych i opisów przypadków klinicznych. MSP obejmował szeroki zakres tematów, w tym opiekę pielęgniarską, położnictwo, fizjoterapię, kosmetologię, dietetykę i ratownictwo medyczne. Wysoki poziom naukowy i system recenzowania zapewniały wiarygodność i uznanie w środowisku akademickim. Publikacje te przyczyniały się do rozwoju medycyny w Polsce, upowszechniały najnowszą wiedzę i wspierały rozwój umiejętności zawodowych przyszłych i obecnych pracowników sektora zdrowia, co było w pełni zgodne z misją uczelni dążącej do zapewnienia wysokiej jakości kształcenia i badań.

Podsumowanie: Dziedzictwo i Przyszłość Kształcenia Medycznego w Opolu

Państwowa Medyczna Wyższa Szkoła Zawodowa w Opolu, choć zakończyła swój niezależny byt w 2020 roku, pozostawiła po sobie trwałe dziedzictwo, które nadal kształtuje oblicze edukacji medycznej w regionie. Jej transformacja w integralną część Uniwersytetu Opolskiego, jako Wydział Nauk o Zdrowiu, nie jest końcem, lecz nowym rozdziałem w historii kształcenia profesjonalistów dla sektora opieki zdrowotnej. To świadectwo, że nawet w obliczu zmian strukturalnych, misja, wizja i wartości, na których budowano PMWSZ, są kontynuowane i rozwijane.

Kluczowe aspekty, które wyróżniały i nadal wyróżniają tę instytucję, to:

  • Silne ukierunkowanie na zawody medyczne: Od początku postawiono na głęboką specjalizację, co przekładało się na wysoką jakość kształcenia i praktyczne przygotowanie absolwentów.
  • Odpowiedź na regionalne potrzeby: Powstanie uczelni było bezpośrednią odpowiedzią na deficyty kadrowe w opolskiej służbie zdrowia, znacząco poprawiając dostęp do edukacji medycznej.
  • Nowoczesna infrastruktura: Inwestycje w pracownie, laboratoria i, co najważniejsze, w innowacyjne centrum symulacji medycznej, zapewniły studentom możliwość nauki w warunkach XXI wieku.
  • Praktyka czyni mistrza: Niezwykle silny nacisk na praktyczną naukę zawodu, realizowaną we współpracy z czołowymi szpitalami i placówkami medycznymi regionu, gwarantował absolwentom realne umiejętności i doświadczenie.
  • Wszechstronny rozwój studencki: Oferta wsparcia materialnego, aktywny samorząd studencki i prężnie działające koła naukowe tworzyły środowisko sprzyjające rozwojowi akademickiemu, społecznemu i osobistemu.
  • Wkład w naukę: Rozbudowana sieć współpracy krajowej i międzynarodowej, a także własne wydawn